Powstanie tej osady datuje się na XV wiek. W 1474 roku Gaiki wraz z Potoczkiem zostały odnotowane w kluczu dóbr Mateusza Haugwitza (z siedziba w Obiszówku). Podczas wojny 30-letniej (1618-1648) Gaiki Zostały doszczętnie spalone (odbudowano jedynie północną część wsi). Miejscowość była wzmiankowana w 1670 roku jako Hanbach, następnie Hambach (1687/1688) i Hainbach (1791). Georg Karol von Haugwitz (1674-1745) utworzył ze soich dóbr majoraty. W jednym z znich znalazły się Gaiki. W 1850 roku tutejszy dwór doszczętnie spłonął i już nie został obudowany. 1920 roku miejscowość zelektryfikowano. Do końca wojny ocalała gospoda Rudolfa Zillmanna, ale spalili ją później stacjonujący żołnierze radzieccy. Przetrwały jedynie sąsiadujące budynki gospodarcze.
W Gaikach można jeszcze zobaczyć ślady „poniemieckiej” historii: cmentarz, leśniczówka oraz budynek szkoły. W centrum wsi znajduje się przydrożny krzyż postawiony w 1961 roku na pamiątkę misji świętej w parafii Jaczów.
Zachował się również dom, który postawił w 1926 roku Alfred Ismer, na którym znajduje się rozeta oraz roku budowy. Budynek jest obecnie niezamieszkały i popada w ruinę.
Lokalnym twórcą i osobą wyróżniającą się z Gaików jest Edward Gross – lokalny pisarz, który za swój dorobek literacki i promowanie Gminy Jerzmanowa otrzymał w 2012 roku tytuł „Zasłużony dla Gminy Jerzmanowa”. W 2014 roku została wydana książka pt. Gaiki- Potoczek Przeszłość – Teraźniejszość”. Edward Gross jest również autorem popiersia Jana Pawła II, które trafiło do Szkoły Podstawowej im. Jana Pawła II w Jerzmanowej.
W tej niewielkiej miejscowości największym skarbem jest przyroda. Staw hodowlany znajduje się w rękach prywatnych, ale jest siedliskiem różnych gatunków zwierząt. Na łowach można spotkać tu orła białego, który w okolicznym lesie ma swoje gniazdo. W centrum wsi znajduje się bocianie gniazdo, w którym co roku gniazdują bociany białe, a na okolicznych łąkach można spotkać żurawie. Do najcenniejszych okazów drzew należy platan rosnący przy poniemieckim cmentarzu oraz morwa czarna rosnąca przy świetlicy wiejskiej. Oprócz tego na polu jednego z gospodarzy znajduję się oczko polodowcowe.
Lasy okalające wieś stanowią 1/3 jej obrębu. Ze względu na walory turystyczne i przebiegający przez pobliski las szlak św. Jakuba, a także oznaczone szlaki rowerowe i nordic-walking, oraz miejsca do rekreacji takie jak świetlica wiejska oraz boisko wielofunkcyjne z placem zabaw i siłownią zewnętrzną, wieś stanowi idealne miejsce do aktywnego wypoczynku.
Dane kontaktowe
Sołtys wsi Gaiki
Ewelina Tomyślak
e-mail: e.tomyslak@jerzmanowa.com.pl
Galeria zdjęć
